Intelligentie: nature of nurture?

pp.32-35_Bergsen_JSW januari 2018_EricssonOp 6 november 2017 vond de zevende editie plaats van het internationale onderwijscongres ‘Making Shift Happen’ in de Beurs van Berlage te Amsterdam, georganiseerd door Academica Business College. Dit jaar was het thema ‘The Battle of Nature versus Nurture’, refererend naar het aloude doch immer actuele debat over wat nu eigenlijk is aangeboren (nature) en wat is aangeleerd (nurture). Internationale experts gingen tijdens keynotes dieper op dit thema in.

Waarom is dit jaar gekozen voor het thema ‘The Battle of Nature versus Nurture’? De organisatie van Academica Business College geeft aan dat Nederland de prestatiekloof tussen leerlingen met een zwakke sociaaleconomische achtergrond en leerlingen met een sterke sociaaleconomische achtergrond moeilijk lijkt te kunnen dichten. Sterker nog, de kloof groeit. We lijken met bijvoorbeeld vroege selectie en niveaugroepen de verschillen eerder uit te vergroten dan te verkleinen. Onderzoek laat zien dat de overtuigingen van leerkrachten over de ontwikkelbaarheid van intelligentie erg belangrijk zijn (Mills et al., 2014), maar in de westerse landen lijken we hiervan minder doordrongen dan in bijvoorbeeld Oost-Aziatische landen. Krijgt een leerling het ‘label’ niet goed te kunnen leren, rekenen of spellen, dan wordt dit al snel een self-fulfilling prophecy: een voorspelling die vanzelf waar wordt. Doen we er dan eigenlijk wel goed aan om leerlingen in te delen op basis van hun intellectuele capaciteiten en om hen op verschillende niveaus lesstof aan te bieden? Liggen die intellectuele capaciteiten eigenlijk wel vast? En hoe staan die in verhouding tot kritisch, creatief en probleemoplossend leren denken? Met behulp van internationale wetenschappers en experts op dit gebied gingen we op deze dag in keynotes en rondetafelgesprekken op zoek naar het antwoord.

Anders Ericsson
De eerste keynote was van Anders Ericsson. Hoe gewone mensen tot uitzonderlijke prestaties kunnen komen is de ondertitel van Ericsson’s wereldwijde bestseller Piek, een boek waarin hij verhalend zijn 35 jaar aan onderzoek op het gebied van expertise beschreef in samenwerking met journalist Robert Pool (Ericsson & Pool, 2016). Zijn benadering was steeds simpel: identificeer absolute toppresteerders binnen een bepaald domein, bevraag hen uitvoerig over het pad dat hen tot die prestaties had geleid en analyseer de patronen die hierin zijn aan te treffen. Wat blijkt: in 35 jaar is Ericsson geen enkele expert tegengekomen die zonder een grote hoeveelheid doelgerichte oefening (grofweg 10.000 uur) tot de betreffende topprestatie gekomen is. Eigenlijk zegt zijn onderzoek: talent bestaat niet, ook al zegt onze intuïtie vaak wat anders. Het debat over ‘nurture’ (omstandigheden) en ‘nature’ (aanleg) lijkt een tegenstelling op te werpen, maar deze twee factoren zijn niet met elkaar in strijd, ze beïnvloeden elkaar.

De optimistische boodschap is dus: ‘nurture’ is belangrijk (bijvoorbeeld lengte), maar in mindere mate dan veel (met name westerse) mensen denken. Hierbij is het belangrijk om (doelgericht) te trainen. We oefenen vaak verkeerd, zegt Ericsson. Van alleen maar liedjes spelen op de piano of voetbalwedstrijden doen, word je niet automatisch beter. Je moet jezelf steeds specifieke doelen blijven stellen, heel gericht focussen en directe feedback organiseren. Het helpt natuurlijk als je daarbij een goede leerkracht of coach kunt inschakelen en gebruik kan maken van geavanceerde trainingstechnieken die zich al eerder bewezen hebben. Wat betekent dit voor het onderwijs? Ericsson is geen onderwijsexpert, maar hij vindt dat we ieder kind de ervaring moeten gunnen om ergens heel goed in te zijn, zodat ze de methodiek van doelgericht oefenen kunnen ervaren en het kunnen toepassen in verschillende situaties.

Wil je verder lezen maar heb je nog geen abonnement? Klik dan hier.
Heb je een abonnement en wil je digitaal verder lezen? Klik dan hier.