Leesbegrip: wat klopt er niet?

pp.06-09_Wassenburg ea_JSW februari 2017_DetecterenBegrijp ik de tekst nog wel? Zo nee, waarom niet? En wat kan ik hieraan doen? Leerlingen kunnen zich bewuster worden van hun eigen leesbegrip door teksten met inconsistenties te lezen. De detectietraining is gericht op het monitoren van begrip, een begrijpend leesstrategie die belangrijk is voor diepgaand tekstbegrip. Detectietraining is een begrijpend lezen-training gericht op het detecteren – en wegwerken – van inconsistenties.

Stel je eens voor dat je een verhaal leest over Mark. Van zijn zakgeld koopt hij ballonnen en de grootste vult hij met water. Verderop in de tekst lees je dat de ballon langzaam opstijgt met de wind. Je zult waarschijnlijk even stilstaan bij deze laatste zin. Ook letterlijk. Je neemt de tijd om na te denken over deze tegenstrijdigheid. Misschien lees je nog eens terug naar het deel waarin staat dat Mark de ballon met water vult. Eventueel probeer je een mogelijke verklaring te bedenken voor het opstijgen van de ballon. Basisschoolleerlingen moeten nog leren om dergelijke controle over hun eigen leesgedrag uit te oefenen. Zij zijn zich nog onvoldoende bewust van hun leesbegrip.

Begripsmonitoring
In voorgaande decennia is er een groot aantal leesstrategieën voorgesteld om tekstbegrip te bevorderen (De Koning & Van der Schoot, 2013). Echter, als je niet weet dat je een tekst niet goed begrijpt, kun je onmogelijk de juiste strategieën uitvoeren om je begrip te herstellen. Daarom is begripsmonitoring al in een vroeg stadium van het begrijpend leesonderwijs een cruciale vaardigheid. Van kinderen in groep 6 wordt verwacht dat zij betekenisvolle relaties tussen zinnen en paragrafen kunnen afleiden, inconsistenties kunnen herkennen en hun eigen leesgedrag kunnen plannen en controleren (Aarnoutse & Verhoeven, 2003). Begripsmonitoring houdt in dat de lezer zijn eigen begrip evalueert tijdens het lezen. Goede begrijpend lezers vragen zich steeds af of ze de tekst nog begrijpen en of de nieuwe informatie consistent is met de informatie die reeds is opgenomen in de mentale voorstelling die zij van de tekst hebben gevormd. Als dit niet het geval is, zullen lezers herstelstrategieën moeten toepassen om de inconsistentie of incoherentie op te lossen en hun begrip te herstellen.

Ondanks de erkenning van het belang van begripsmonitoring blijft er een kloof bestaan tussen empirische bevindingen en daadwerkelijke begrijpend leesmethoden op school. Om een brug te slaan tussen onderzoek en onderwijs, hebben wij, als onderzoeksgroep ‘begrijpend lezen’ aan de Vrije Universiteit Amsterdam, recente onderzoeksbevindingen vertaald naar een leesstrategietraining die praktisch inzetbaar is en duidelijke handvatten biedt voor leerkrachten. Het doel van deze detectietraining is om diepgaand tekstbegrip bij basisschoolleerlingen te bevorderen door ze monitorstrategieën te leren. De training en materialen zijn ontwikkeld vanuit het kader van de situatiemodeltheorie.

Wil je verder lezen maar heb je nog geen abonnement? Klik dan hier.
Heb je een abonnement en wil je digitaal verder lezen? Klik dan hier.