Omgaan met agressie

De personen op de foto bij dit artikel hebben geen relatie tot de inhoud van dit artikel
De personen op de foto bij dit artikel hebben geen relatie tot de inhoud van dit artikel

Bij agressie op scholen denk je wellicht direct aan een vechtpartij op het schoolplein, een leerkracht die de vechtende partijen scheidt en na een afkoelingsperiode een verzoeningsgesprek probeert te voeren. Maar is agressie alleen vechten, schoppen en slaan? Ben je er als leerkracht om dit soort brandjes te blussen of kun je al iets doen aan het smeulen voor het een uitslaande brand wordt? Inzicht in agressie kan helpen om een passend antwoord te vinden.

Om goed te kunnen reageren op agressie of het in de kiem te smoren, helpt het om te weten welke vormen agressie kan aannemen en waar dat mee te maken kan hebben. Met de invoering van passend onderwijs wordt vaak verzucht dat de hoeveelheid gedragsproblemen in het basisonderwijs toeneemt.

Vormen van agressie
Agressie kan op verschillende manieren tot uiting komen. Dat is wat je als leerkracht kunt waarnemen en waar je op reageert. Agressie is het gedrag dat bedoeld is om de ander te schaden en diegene ook werkelijk schaadt, waarbij die persoon de schade wil vermijden. Het volgende onderscheid wordt al bijna twintig jaar gebruikt (Braun, Kirchner, Hartman, Overton, & Caldwelll, 1998):
▪ Verbaal: met woorden (schelden, vloeken, discrimineren);
▪ Paraverbaal: met volume, toon of intonatie (schreeuwen, dreigen);
▪ Non-verbaal: met gebaren, lichaamsbeweging en/of houding (dreigen, intimideren);
▪ Fysiek: met gebruik van lichaamsdelen of objecten (slaan, schoppen, verwonden);

Direct-indirect
Agressie wordt ook vaak geordend met behulp van tweedelingen. Van der Ploeg (2014) maakt een onderscheid tussen directe of openlijke agressie aan de ene kant en indirecte, bedekte of heimelijke agressie aan de andere kant. Directe agressie is makkelijk waar te nemen. Het schelden, schreeuwen, dreigen of vechten loopt in het oog. Bij indirecte agressie ligt dat heel anders. Indirecte agressie kan alle vier de vormen aannemen, maar dan buiten je gezichtsveld: achter je rug, om de hoek van het plein, op internet of buiten schooltijd. De agressie kan gericht zijn op een andere leerling, maar ook op jou als leerkracht of op je collega. Hierbij kan sprake zijn van psychische agressie (bedreigen en intimideren) of relationele agressie (belachelijk maken, buitensluiten en pesten). Het is moeilijker om er een vinger op te leggen, maar wel erg belangrijk om aan te pakken. Deze vormen van agressie tasten de sociale veiligheid op school aan, soms zonder dat je het door hebt.

Wil je verder lezen maar heb je nog geen abonnement? Klik dan hier.
Heb je een abonnement en wil je digitaal verder lezen? Klik dan hier.