Onderwijskwaliteit: leg je eigen lat

pp.06-09_Naaijkens_JSW januari 2017_Spread 1Vanaf 1 augustus 2017 gaat de Inspectie van het Onderwijs werken met een nieuw waarderingskader. Hoe kijken een schoolleider, leerkracht en inspecteur naar dit nieuwe kader? Dwingt het scholen om keuzes te maken, of biedt het juist veel vrijheid om het eigen onderwijsproces vorm te geven?

In dit artikel benaderen schoolleider Eva Naaijkens, leerkracht Leontine le Blanc en hoofdinspecteur Arnold Jonk het nieuwe waarderingskader ieder vanuit hun eigen perspectief. Ze bespreken de ruimte die het nieuwe kader biedt en wat dit vraagt van leerkrachten en schoolleiders. Voordat zij dieper ingaan op de ruimte die het toezichtkader hen biedt, wordt het nieuwe kader eerst uiteengezet.

Nieuwe waarderingskader
Het nieuwe waarderingskader is opgebouwd uit vijf kwaliteitsgebieden: onderwijsproces, schoolklimaat en veiligheid, onderwijsresultaten, kwaliteitszorg en ambities en financieel beheer. Met het waarderingskader krijgt de inspectie zicht op de drie elementaire vragen over de betekenis van het onderwijs voor leerlingen: leren ze genoeg (onderwijsresultaten), krijgen ze goed les (onderwijsproces) en zijn ze veilig (schoolklimaat)? De standaarden in deze drie gebieden geven gezamenlijk de kern van het onderwijs weer zoals de leerling dat ontvangt. De gebieden kwaliteitszorg en ambities en financieel beheer zijn voorwaardelijk voor (het voortbestaan van) de kwaliteit. De inspectie definieert onderwijskwaliteit dan ook als het geheel van de prestaties van de school op deze gebieden. Een kwaliteitsgebied is vervolgens opgebouwd uit meerdere standaarden. Zo zijn er bijvoorbeeld binnen het kwaliteitsgebied onderwijsproces onder meer de standaarden ‘zicht op ontwikkeling’ en ‘didactisch handelen’. In totaal zijn er negentien standaarden. Bij iedere standaard binnen het kwaliteitsgebied is aangegeven wat de wettelijke eisen aan de school zijn. Daarnaast ontstaat er bij die standaard ruimte voor een dialoog over de eigen kwaliteitsaspecten die het bestuur en de school tentoonspreiden of ambiëren. De inspectie benoemt deze in de vorm van onderwerpen en deze zijn niet uitputtend. Zij betrekt eigen aspecten van kwaliteit van een school bij de oordeelsvorming voor de waardering ‘goed’. Daarbij onderzoekt de inspectie of het bestuur/de school haar eigen ambities realiseert en of de school daarmee volgens wetenschappelijke inzichten goed onderwijs realiseert. In het vernieuwde toezicht wordt niet op elke school iedere standaard onderzocht. Welke scholen binnen een bestuur, en welke standaarden dan worden bekeken, is een kwestie van maatwerk geworden.

Perspectief schoolleider
Eva Naaijkens: ‘Als schoolleider hoor ik van leerkrachten regelmatig de roep om meer tijd en autonomie. Ik vraag mij dan altijd af wat leerkrachten belemmert om zichzelf deze ruimte toe te eigenen? Soms ontmoet ik leerkrachten waar de positieve energie vanaf spat, maar ik kom ook vaak leerkrachten tegen die zeggen: “Vertel mij maar wat en hoe ik het moet doen!” Ik vind dit de makkelijke weg en een veelgehoorde daaropvolgende reflex is dat de zaken die een leerkracht uitvoert ‘moeten van de inspectie of de directie’. Vreemd eigenlijk, want ieder schoolteam heeft veel ruimte om samen het onderwijscurriculum vorm te geven en kan de daarbij horende kwaliteitscriteria zelf bepalen. De onderwijsinspectie zorgt er slechts voor dat scholen niet écht uit de bocht vliegen. Je zou mij kunnen omschrijven als een eigenwijze schoolleider. Zelf de regie nemen, is iets dat bij mij past. Ik stimuleer dit ook bij mijn team. Ik bereik dit door leerkrachten duidelijke rollen toe te kennen binnen de school en ze verregaand het daarbij horende beleid te laten vormgeven. Zelfsturing, en dát vraagt om breed gedragen mentaal eigenaarschap. Iedereen, en niet alleen de schoolleider, investeert en draagt verantwoordelijkheid voor zijn of haar werk, het doel, de cultuur, de resultaten en de reputatie van de organisatie.

Wil je verder lezen maar heb je nog geen abonnement? Klik dan hier.
Heb je een abonnement en wil je digitaal verder lezen? Klik dan hier.