Verbindend gezag in het onderwijs

pp.06-09_Wiebenga en Faasen_JSW december 2017_Gezag HRAls leerkracht heb je je handen vol aan oppositioneel gedrag en agressie in de klas. Hoe kun je vormgeven aan de gezagsrol zonder terug te keren naar de klassieke top-down autoriteit? Verbindend gezag, gebaseerd op principes van geweldloos verzet, biedt je een heldere visie en concrete handvatten.

Het autoriteitsvraagstuk en de sociale veiligheid binnen het onderwijs zijn actuele thema’s die schoolleiders, leerkrachten en beleidsmakers bezighouden. In de huidige onderwijspraktijk is terecht ruimte voor het individuele kind en aandacht voor het opbouwen van een goede relatie met de leerlingen. Maar wat te doen als aandacht, empathie en pedagogische tact onvoldoende vruchten afwerpen en de leerkracht bij herhaling geconfronteerd wordt met ordeproblemen en zich herhalend oppositioneel gedrag? Wat is nodig om effectief grenzen te kunnen stellen?

Nieuwe schooljaar
Mirjam is een ervaren leerkracht die met veel plezier het nieuwe schooljaar ingaat. Als ze twee maanden onderweg is met groep 7, voelt ze echter dat ze geen grip op deze groep krijgt. Ze moet voortdurend alert zijn. Een aantal jongens reageert steeds op elkaar, variërend van clownesk gedrag tot fysieke conflicten. Ook in de rest van de groep is er veel onrust: kinderen lopen van hun plek, praten voor hun beurt, zijn niet taakgericht en vrijwel elke pauze ontaardt in ruzies. Ouders melden bij de directie dat hun kind met buikpijn naar school gaat, klagen dat school verzuimt de raddraaiers eens goed aan te pakken en geven aan geen vertrouwen meer te hebben in de leerkracht. Bij Mirjam slaat de twijfel toe. Ze heeft voor haar gevoel werkelijk alles geprobeerd en niets helpt.

Van (on)macht naar kracht
Menig leerkracht zal bovenstaande situatie herkennen. Recent viel in de radio-documentaire ‘Het kind de baas’ nog te beluisteren dat gezag bij de huidige generatie niet meer vanzelfsprekend is. Dat het zover is gekomen, heeft mede te maken met de maatschappelijke voorkeur voor meer liberale, op gelijkheid gerichte gezagsverhoudingen. Er wordt meer naar kinderen geluisterd, er is veel ruimte voor hun inbreng. En wanneer er gedragsproblemen optreden, wordt vooral getracht te begrijpen wat het kind dwars zit of welke stoornis hiervan de oorzaak is. Deze ontwikkeling kent ook een keerzijde: veel gedragsproblemen zijn gezagsproblemen. Dat was ook de vraag die leerkracht Mirjam zichzelf stelde: wat zou ik zelf anders kunnen doen? Hoe kom ik weer in mijn kracht zonder politieagent te moeten worden? De principes van geweldloos verzet (Omer & Wiebenga, 2015) bieden een alternatief voor de klassieke autoriteit en leveren bouwstenen voor de transformatie naar een nieuwe vorm: verbindend gezag.

Wil je verder lezen maar heb je nog geen abonnement? Klik dan hier.
Heb je een abonnement en wil je digitaal verder lezen? Klik dan hier.